السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
513
تفسير الميزان ( فارسي )
كلمه « باس » به معناى شدت در عمل است و مراد از آن در اينجا شهامت و شجاعت است . اين آيه ، حكايت پاسخى است كه درباريان به ملكه دادند و در سخن خود نخست چيزى گفتند كه مايه دلخوشى او باشد و بىتابى و اضطرابش را تسكين دهد و سپس اختيار را به خود او داده و گفتند : ناراحت مباش و هيچ غم مخور كه ما مردانى نيرومند هستيم و ارتشى قوى داريم ، كه از هيچ دشمنى نمىترسيم ، هر چند كه آن دشمن سليمان باشد ، در آخر هم باز اختيار با خود تو است هر چه مىخواهى فرمان بده كه ما مطيع تو هستيم . * ( « قالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوها وَجَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِها أَذِلَّةً وَكَذلِكَ يَفْعَلُونَ » ) * « إفساد قريه ها » به معناى تخريب و آتش زدن و ويران كردن بناهاى آن است و « إذلال عزيزان اهل قريه » ، اين است كه آنان را بكشند و اسير كنند و تبعيد نمايند ، يا به ايشان زور بگويند . و خلاصه : بعد از مشورتش با درباريان خود به طورى كه از اين دو آيه استفاده مىشود نظرش اين شد كه در باره سليمان تحقيق بيشترى كند و كسى را نزد او بفرستد كه از حال او و مظاهر نبوت و سلطنتش اطلاعاتى به دست آورده ، برايش بياورد ، تا او به يكى از دو طرف جنگ يا تسليم رأى دهد . و از ظاهر كلام درباريان ، كه كلام خود را با جمله * ( « نَحْنُ أُولُوا قُوَّةٍ وَأُولُوا بَأْسٍ شَدِيدٍ » ) * آغاز كردند ، برمىآيد كه آنان ميل داشتند جنگ كنند و چون ملكه هم همين را فهميده بود لذا نخست شروع كرد از جنگ مذمت كردن ، در آخر رأى خود را ارائه داد ، اول گفت : * ( « إِنَّ الْمُلُوكَ إِذا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوها . . . » ) * يعنى ، جنگ عاقبتى ندارد ، مگر غلبه يكى از دو طرف و شكست طرف ديگر ، يعنى فساد قريه ها و شهرها و ذلت عزيزان آن و چون چنين است ، نبايد بدون تحقيق اقدام به جنگ كرد ، بايد نيروى خود را با نيروى دشمن بسنجيم ، اگر تاب نيروى او را نداشتيم ، تا آنجا كه راهى به صلح و سلم داريم اقدام به جنگ نكنيم ، مگر اينكه راه ، منحصر به جنگ باشد و نظر من اين است كه هديه اى براى او بفرستيم ، ببينيم فرستادگان ما چه خبرى مىآورند ، آن وقت تصميم به يكى از دو طرف جنگ يا صلح بگيريم . بنا بر اين ، جمله * ( « إِنَّ الْمُلُوكَ إِذا دَخَلُوا . . . » ) * زمينه است ، براى جمله * ( « وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ فَناظِرَةٌ . . . » ) * . و جمله * ( « وَجَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِها أَذِلَّةً » ) * ، تعبيرى است كه در افاده معنا ، بليغتر از اين است كه مثلا بگوييم : « استذلوا اعزتها » ، براى اينكه تعبير قرآن كريم علاوه بر اينكه ، بر تحقق ذلت